3. janúar 2007 15:00

Blogg, gæðablogg, ofurblogg

Nýlega sá ég haft eftir stofnun sem lætur sé annt um þróun mannkynsins, að um mitt næsta ár myndi bloggið ná hámarki hvað síðufjölda varðar og fara síðan dvínandi því flestir sem byrjuðu gæfust upp og hættu. Þá er við hæfi að vitna í Yogi Berra: „Það er ekki heiglum hent að spá, sérstaklega ekki um framtíðina.“

 

Það er bloggað af krafti um allan heim, tæplega 60 milljónir virkar samkvæmt bloggersblog.com; tveir nýir bætast við á hverri sekúndu. Og það sem meira er: fjölbreytnin hefur aldrei verið meiri, líka í þeim minnihluta sem kalla mætti gæðablogg og staðist getur kröfur sem víða eru gerðar til góðra fjölmiðla. Nær helmingurinn er kunningjablogg enn sem fyrr; dagbókarfærslur um einkalífið og nánasta umhverfi; þarna er vloggið (video blog) að komast í tísku einsog reyndar víðar. Slúðurblogg er fyrirferðarmeira en nokkru sinni og merkilegt miðað við hve mikið er um sögusagnir af fræga fólkinu á öðrum vettvangi; sama er að segja um ferðablogg, álitsblogg, spjallblogg og nöldurblogg; má hugsanlega skýra með auglýsingatekjum sem sumstaðar erlendis má hafa af vinsælu bloggi. Þar hefur líka nýverið borið á útsmognu mútubloggi; stórfyrirtæki einsog Sony og Wal-Mart múta vinsælum bloggurum til laumulegrar auglýsingastarfsemi; svo kemst allt upp og viðkomandi glata bæði ærunni og vinsældunum; en hætt er við að seint verði unnt að vinna bug á dulbúnum auglýsingum í bloggi. Mikill vöxtur er líka hlaupinn í amablogg (blogg spam) þótt ekki komist það enn í hálfkvisti við amapóst enda auðveldara að verjast því en honum. En hrátt áróðursblogg er á undanhaldi einfaldlega vegna þess hvað það er drepleiðinlegt öllum öðrum en þeim sem þegar hafa látið sannfærast. Sama verður því miður ekki sagt um útsmogið áróðurs- og sölublogg sem tekið hefur sálarfræðina í sína þjónustu, kostað af fjársterkum; þarna er drjúgan skilding að hafa fyrir fólk sem er tilbúið að selja hæfni sína til þess arna. Hvað varðar pólitískt blogg hefur magnið aukist til muna síðustu misserin og sumstaðar gæðin einnig; þetta á þó ekki við um Ísland þar sem gæðin standa í stað af því stjórnmálamenn nota þennan vettvang nær undantekningarlítið til að greina aðeins frá eigin störfum, verja flokkinn sinn, mæra vini og vinkonur og koma höggi á andstæðingana; athyglisverðar, rökstuddar skoðanir sem ná eitthvað útfyrir stefnuskrá og stjórnarsáttmála, svo ekki sé minnst á landhelgina, eru vægast sagt fátíðar; kann að einhverju leyti að helgast af eðli þingmennskunnar og skorti á umræðuhefð. Gott fréttablogg hefur heiminn ekki skort en Íslendinga sárlega fram undir þetta, en nú eru komnir fram a.m.k. tveir bloggarar sem standa undir nafni í þessum flokki. Annar er auðvitað Steingrímur Sævarr Ólafsson (saevarr.blog.is) sem takmarkar sig (því miður) við ísl. stjórnmál og fjölmiðla, fréttahaukur af guðsnáð en fellur stundum í þá gúrkufreistni að birta bréf sem ekki ná máli. Hinn er Halldór ég-veit-ekki-hvers-son (friedomfries.blog.is), búsettur í Minnesota og segir frá „öllu sem höfundi finnst merkilegt, forvitnilegt, skrýtið og aðallega fyndið - svo framarlega sem það hefur á einhvern hátt með Bandaríkin að gera!“ – oft með góðum húmor, auk þess sem hann er óspar á tengla og tilvitnanir (minnir stundum á óborganlegan, pólitískan háðfugl sem kallar sig Billmon (billmon.org) – og ekki leiðum að líkjast.

 

En tilgangur þessa pistils er að vekja athygli á áhugaverðasta vaxtarbroddinum, þ.e. sérfræðibloggi – sem ég sé ekki fyrir mér að taki að skreppa saman um mitt næsta ár.

 

Þótt Mörður Árnason sé með betri þingmönnum og geri skilmerkilega grein fyrir sinni pólitík, myndi það eitt ekki nægja mér til að fylgjast reglulega með blogginu hans (althingi.is/mordur). En hann er líka málfræðingur og reynsluríkur orðabókaritstjóri og prýðir bloggið með „Orði vikunnar“ sem ég get ekki ímyndað mér að áhugafólk um íslenskt mál láti framhjá sér fara. Hér höfum við því dæmi um blöndublogg sem er sérfræðiblogg öðrum þræði. Sama má segja um Sverri Pál Erlendsson (svp.is); hann er með á sinni bloggsíðu góðan þátt sem hann kallar „Mannamál“. Samt vaknar spurningin: Því í ósköpunum blogga ekki fleiri um íslenskt mál? Með þessu er ég vitaskuld ekki að vanþakka frábæra þætti Jóns G. Friðjónssonar í Mbl. En dagblað er dagblað og blogg er blogg og af nógu að taka.

 

Annað dæmi: Stefán Snævarr er eini íslenski heimspekingurinn sem ég veit til að bloggi, óhræddur við kollega sína í fílabeinsturnunum hér og þar og lætur allt flakka og sumt léttvægt. (Besti pistlahöfundur Moggans, Kristján G. Arngrímsson, er heimspekimenntaður og birtir sinn vikulega pistil og ekkert annað á kga.blog.is – sem er einsog að segja að þúfa sé hóll.) En þegar sá gállinn er á Stefáni vandar hann sig og skrifar fína pistla um stjórnmálaheimspeki og nýtur þess þá umfram ýmsa í þeirri grein að hafa einhverntíma tekið góðan kúrs í rökfræði. Og þá vaknar spurningin: Því í ósköpunum blogga ekki fleiri ísl. heimspekingar? Hvað eru siðfræðingarnar t.d. orðnir margir? Og er ekki nóg af siðferðilegum álitaefnum í samtímanum?

 

Þriðja dæmi: Guðmundur Magnússon (guðmundurmagnusson.blog.is) eyðir talsverðu púðri í að verja vini sína í flokknum og leifarnar af eigin nýfrjálshyggju og væri ólesandi fyrir aðra en innmúraða ef hann væri ekki líka vandaður og glöggur sagnfræðingur sem kemur auga á ýmislegt sem öðrum sést yfir. Og þá vaknar spurningin: Því í ósköpunum blogga ekki fleiri sagnfræðingar? Ekki skortir áhugann á efninu hjá þjóð sem er síupptekin af sér og sínu, og væntanlega ekki heldur þótt Íslandssagan væri að mestu látin liggja á milli hluta.

 

Mér er ekki kunnugt um nema eitt hreinræktað sérfræðiblogg á íslensku og það er Veðurvakt Einars Sveinbjörnssonar (esv.blog.is). Einar fer aldrei útfyrir sitt afmarkaða svið (pólitík viðrar hann annarstaðar) en er ófeiminn við að hafa skoðanir á viðfangsefnum sínum. Og ef hann fyndi sér tíma til að vísa oftar en hann gerir á erlent efni um loftslagsmál heimsins uppfyllti Veðurvaktin allar þær kröfur sem unnt er að gera til sérfræðibloggs.

 

Með stuttu millibili hef ég lesið þrjár góðar blaðagreinar eftir þrjá víðsýna lækna sem allir virðast hafa athyglisverðar skoðanir á heilbrigðismálum yfirleitt. Enginn þeirra bloggar. Enginn læknir bloggar mér vitanlega á grundvelli sinnar fræðigreinar. Enginn lögfræðingur. Enginn hagfræðingur. Enginn stjórmálafræðingur. Enginn félagsfræðingur... Og vitaskuld er ég ekki að kvarta undan því að sérmenntaðir af öllum gráðum láti hjá líða að þvæla daginn langan um persónur sínar og sinna, jólabakstur og bensínverð, aðeins að benda á að þeir grípa ekki upplagt tækifæri til að deila þekkingu sinni og skoðunum með öðrum. Þetta þýðir ekki að þeir svíkist um eða bregðist einhverjum skyldum. Það hentar áreiðanlega ekki öllum að blogga. Mig grunar að gæðabloggari sé persónuleiki með eiginleika sem eru alls ekki öllum gefnir. Fyrir svo utan tímann sem margir vilja nota með öðrum hætti.

 

Af öllu þessu má vera ljóst að Íslendingar skara ekki framúr í gæðabloggi. Þeir voru fljótir að tileinka sér tæknina en seinir að nýta sér hana til gagns, í rauninni langt á eftir öðrum. En ballið er rétt að byrja. Hver veit nema við eignumst nokkra ofurbloggara áðuren haldið verður uppá 100 ára fullveldi.

 

Hvað er ofurbloggari? Þetta held ég að verði betur skýrt með dæmi en skilgreiningu.

 

Maður er nefndur Juan R. I. Cole, rúmlega fimmtugur bandarískur fjölskyldumaður og prófessor við Michigan-háskóla, sérfræðingur í sögu og menningu Mið-Austurlanda og Suður-Asíu en á þessum slóðum dvaldi hann árum saman við nám og störf, talar arabísku, persnesku og úrdú og les tyrknesku sér til gagns, ferðast árlega um þennan heimshluta til að halda sér við efnið, afkastamikill fræðimaður og þýðandi, virtur fyrirlesari og ekki róttækari en svo að hann hefur verið kallaður til vitnisburðar hjá utanríkismálanefnd öldungadeildarinnar (kollega Marðar, Noam Chomsky, hefur aldrei hlotnast sá heiður það ég best veit). Og svo bloggar hann og bloggar, stundum oft á dag. Bloggið má finna á heimasíðunni (http://www-personal.umich.edu/~jrcole/) og er ómissandi fyrir alla þá sem vilja fylgjast vel með því sem gerist fyrir botni Miðjarðarhafs, ekki aðeins fyrir það sem hann rekur sjálfur heldur ekki síður fyrir allar þær vísanir í skrif annarra um efnið sem hann reiðir fram af dæmafáu örlæti, svo og þýðingar hans úr málum sem fæstir kunna. Og skoðanir hans fara aldrei leynt, sem kemur sér vel því þótt lesandinn sé honum ekki alltaf sammála er gott að fá mat hans á áreiðanleika þess sem um er fjallað, t.d. í heimildum sem lesandinn þekkir ekki til. (Þaulhugsaðar yfirlitsgreinar birtir hann svo á salon.com, í Washington Post, Guardian og víðar.) Hér er því einstaklingur sem heldur úti sinni eigin fréttamiðlun um tiltekið svið og nýtir til þess yfirburða þekkingu, ritleikni og bloggtækni með þeim árangri að enginn fjölmiðill stenst honum snúning.

 

En af hverju skyldi hann vera að þessu? Þetta er spurning sem markaðsfræðin ræður ekki við því uppúr gæðabloggi er ekkert að hafa. Og sálarfræðin lenti í ógöngum ef hún reyndi að skýra þetta með athyglisþörf því manninum er greinilega fyrirmunað að blanda persónu sinni í bloggið. Hugsjónamennska? Kannski í einhverjum skilningi. Hún er þó ekki það sem mér dettur fyrst í hug þegar ég spyr mig hvað gæðabloggarar eigi sameiginlegt og greini þá frá flestum öðrum bloggurum, blaða- og fréttamönnum, svo ekki sé minnst á kreddufól og veruleikafirrta fræðimenn. Ég hef á tilfinningunni að góðir bloggarar stjórnist fyrst og síðast af ánægju örlætisins. Það er einfaldlega gaman að gefa. Og þessi gleði setur svip sinn á framsetningu og stíl og gerir bloggið sprækt.

 

Þetta er ein meginástæða þess að dagblöð eiga nú í vök að verjast um allan heim. Einkarekin sem ríkisrekin eru þau ekki spræk. Þau eru flest hver orðin þreytt og/eða spillt eftir langvarandi þjónkun við freka auglýsendur, skammsýna hluthafa og kröfusnauða lesendur. Krafturinn og frumleikinn er á netinu, hjá einstaklingum og samtökum sem láta hvorki ríki né markað stjórna gerðum sínum og smekk. Og þangað liggur einfaldlega leiðin, sem og í bækur einsog fyrri daginn. Enn sem komið er sýna þó kannanir að yfir helmingur netverja lætur sér heimasíðurnar nægja og les aldrei blogg. Og margir gæðabloggarar skrifa einnig í blöð og tímarit, koma fram í útvarpi og sjónvarpi, halda fyrirlestra, kenna o.s.frv. En að jafnaði eru þeir sprækastir bloggandi. Þetta eru ekki heldur tveir aðskildir heimar. Flest það besta í dagblöðum heimsins má finna á netinu, ýmist ókeypis eða gegn vægu gjaldi (og er ég þá ekki að reikna eða mæla með að nokkur gerist áskrifandi að öllu klabbinu). Til eru heimsíður sem safna saman gæðaefni og kosta notandann ekkert. Project Syndicate heitir ein þeirra (http://www.project-syndicate.org/), birtir hverja grein á 6-8 tungumálum og gerir skilmerkilega grein fyrir hvernig að þessu er farið. Sumar greinanna eru samdar fyrir síðuna eina.

 

Að lokum get ég ekki stillt mig um að minnast á nöturlega staðreynd, semsé þá hvað kynjahlutfallið er brenglað í blogglandinu. Ég tek það fram að ég hef ekki fundið neina tölfræði þessu til stuðnings en haft þetta á tilfinningunni einsog margir aðrir. Þegar ég spurði bandarískan mannfræðing og bloggara, sem er þessum hnútum öllu kunnugri en ég, var svarið að hugsanlega hefðu konur vinninginn í tveim flokkum af tuttugu; svo skellti hún bara uppúr þegar ég spurði hvaða flokkar það væru, ekki í minnsta vafa um að bloggið væri karlasamkoma fremur en kvenna en jafnframt að bandarískar væru virkari en evrópskar. Er bloggið þá í eðli sínu karllægt? Jafnvel netið almennt? Varla. Það eru engin jafnréttislög á netinu, hvorki réttlát né ranglát. Hvert og eitt okkar getur, a.m.k. þar sem ekki er ritskoðun einsog í Kína (studd af Google, Yahoo og Microsoft), tekið sér allt það rými á netinu sem hugann lystir. Ekkert léti undan þótt bloggarar yrðu milljarður að tölu, uppfærðu tíu sinnum á dag og væru svo lesnir af öllum þeim sívaxandi fjölda sem hefur netaðgang. Örugglega eru til karlbloggarar sem vísa frekar í bræður sína en systur. Líka karlar sem lesa aðeins karla og konur konur. En gæðabloggarar spyrja ekki um kyn, litarhátt, trúarbrögð eða þjóðerni. Þeirra gjafmildishagur er ekki síst fólginn í því að miðla öllu því besta sem þeir þekkja, hvaðan sem það er ættað. Og ánægjulegt væri að geta sagt hið sama um alla fjölmiðla um allan heim.
   

    

Vésteinn Lúðvíksson


Til baka


yfirlit frétta

Hjálmar Einarsson er leikstjóri bíómyndarinnar Boðbera, sem frumsýnd var í vikunni. Hann lærði kvikmyndagerð í kvikmyndaskólanum FAMU í Tékklandi, þar sem hann lærði meðal annars hjá kviðmági Joseph Göbbels.

Meira
Nýr kínversk-íslenskur menningarsjóður

Stofnaður hefur verið menningarsjóður sem ber enska heitið China Iceland Cultural Fund. Hvatamaður og fjárhagslegur bakhjarl sjóðsins  er kínverski kaupsýslumaðurinn og ljóðskáldi...

 
Aukasýningar á Munaðarlaus

Munaðarlaus eftir Dennis Kelly var sýnd í janúar og febrúar fyrir fullu húsi í Norræna húsinu og fór í kjölfarið í hringferð um landið, var sýnd á Akureyri, Vopnafirði og á Eg...